REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Ewidencja i wycena produkcji w księgach rachunkowych (część I) – definicje i podstawowe zasady

Subskrybuj nas na Youtube
Dołącz do ekspertów Dołącz do grona ekspertów
Kancelaria finansowo-rachunkowa Monika Zwolańska
Rachunkowość spółek i organizacji pozarządowych
Monika Zwolańska
Biegły rewident, dyplomowany księgowy
Ewidencja i wycena produkcji w księgach rachunkowych (część I) – definicje i podstawowe zasady
Ewidencja i wycena produkcji w księgach rachunkowych (część I) – definicje i podstawowe zasady

REKLAMA

REKLAMA

Wycena produkcji i ewidencja w księgach rachunkowych operacji związanych z procesem produkcji są jednymi z najbardziej kłopotliwych zadań dla podmiotów prowadzących księgi rachunkowe (jednostek). Ponieważ temat jest dosyć obszerny i niełatwy będę chciała przedstawić go w kilku częściach, kierując się – w miarę możliwości - zasadą „od ogółu do szczegółu”. Jest to pierwszy mój artykuł ekspercki na portalu infor.pl. Postanowiłam dołączyć do grona ekspertów w zakresie rachunkowości ponieważ chciałabym poruszać tematy, które – z punktu widzenia mojego doświadczenia zawodowego – sprawiają jednostkom najwięcej problemów.

Pojęcie produkcji

Omawiane zagadnienie dotyczy dwóch pozycji bilansowych ujmowanych po stronie aktywów jako zapasy:
- półprodukty i produkty w toku (wiersz B.I.2).
- produkty gotowe (wiersz B.I.3).


Półprodukty są to wytworzone przez jednostkę wyroby, które przeszły określone, technologicznie zamknięte fazy produkcji, przeznaczone głównie do montażu lub przerobu w dalszych fazach wytwarzania produktu gotowego w danym zakładzie produkcyjnym, jako elementy składowe tego produktu.

Półprodukty służą jednostce do:
- dalszej produkcji, jednocześnie zaś stanowią lub mogą stanowić przedmiot sprzedaży,
- wyłącznie do dalszej produkcji, ale różnych, odrębnie kalkulowanych wyrobów gotowych.

REKLAMA

Produkty w toku (produkcja w toku) są to produkty rozpoczęte, niezakończone pod względem technologicznym, znajdujące się nadal w toku produkcji, wymagające dalszej obróbki.

Produkty gotowe to wytworzone przez jednostkę produkty niepodlegające dalszej obróbce, przeznaczone do sprzedaży odbiorcom zewnętrznym.

Należy przy tym zaznaczyć, że pojęcie produktu obejmuje zarówno produkowane przez jednostkę wyroby jak i wykonywane usługi. Często popełnianym błędem jest przekonanie, że jednostki zajmującej się świadczeniem usług nie dotyczą w/w pozycje bilansowe. Nie jest to prawda, ale temat działalności usługowej w tym momencie pomijam.

Polecamy: Monitor Księgowego – prenumerata

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Wycena produkcji

Podstawowe zasady wyceny poszczególnych składników bilansu zawiera art. 28 ustawy z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości (tekst jednolity Dz. U. z 2019 roku, poz. 351 z późn.zm.) (dalej w skrócie: uor). Zgodnie z ust. 1 pkt 6 tego artykułu rzeczowe składniki aktywów obrotowych (tzn. materiały, produkty i towary) wycenia się według cen nabycia lub kosztów wytworzenia nie wyższych od cen ich sprzedaży netto na dzień bilansowy. Przy czym pojęcie ceny nabycia odnosi się wyłącznie do materiałów i towarów, natomiast produkty wyceniane są według kosztów wytworzenia. Z kolei ograniczenie wyceny do wartości nieprzekraczającej ceny sprzedaży netto odnosi się zarówno do materiałów, towarów jak i produktów.

Idąc dalej w kierunku wyłącznie produktów, art. 28 ust. 3 uor uszczegóławia pojęcie kosztu wytworzenia. Mianowice:

Koszt wytworzenia produktu obejmuje koszty pozostające w bezpośrednim związku z danym produktem (koszty bezpośrednie) oraz uzasadnioną część kosztów pośrednio związanych z wytworzeniem tego produktu (koszty pośrednie).

Koszty bezpośrednie obejmują  - zgodnie z uor - wartość zużytych materiałów bezpośrednich, koszty pozyskania i przetworzenia związane bezpośrednio z produkcją i inne koszty poniesione w związku z doprowadzeniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje w dniu wyceny.

A mówiąc prościej – koszty bezpośrednie powstają na wydziałach produkcyjnych i są to przede wszystkim koszty:

- zużytych materiałów bezpośrednich (surowców, półfabrykatów, opakowań podstawowych, np. butelek, puszek i innych materiałów),
- wynagrodzeń pracowników bezpośrednio produkcyjnych (łącznie z narzutami, tj. składkami ZUS oraz świadczeniami socjalnymi).

Niekiedy do kosztów bezpośrednich zalicza się również:

- wartość zużycia narzędzi specjalnych niezbędnych do wytworzenia określonych produktów,
- usługi obce związane z wytworzeniem określonych produktów (obróbka obca),
- wartość zużycia energii na cele technologiczne, w przypadku możliwości bezpośredniego jej przyporządkowania do wytwarzanych produktów,
- koszty prac rozwojowych czy przygotowania nowej produkcji.

Koszty bezpośrednie produkcji księgujemy na konto 50 – Koszty działalności podstawowej – produkcyjnej.

Koszty pośrednie (wydziałowe, ogólne) również powstają na wydziałach produkcyjnych, jednak ich związek z wytwarzanymi produktami nie jest możliwy do ustalenia w sposób bezpośredni. Są to przede wszystkim koszty związane z:

- utrzymaniem ruchu maszyn i urządzeń (przeglądy, serwis, konserwacja, naprawy, energia itp.),
- transportem wewnątrzzakładowym,
- administracją wydziału (wynagrodzenia wraz z pochodnymi pracowników pośrednio produkcyjnych, np. kierownika produkcji),
- amortyzacją środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych wykorzystywanych w procesie produkcji,
- ogrzewaniem, oświetleniem, utrzymaniem czystości itp.

Koszty pośrednie produkcji księgujemy na konto 52 – Koszty wydziałowe.

Koszty pośrednie produkcji dzielą się na zmienne i stałe, w zależności od tego jak na ich wielkość wpływa rozmiar produkcji (mierzony np. ilością wytwarzanych wyrobów).

Koszty zmienne to te, które zmieniają się w miarę proporcjonalnie do zmian wielkości produkcji. Są to np. koszty energii, paliw, oprzyrządowania, których zużycie zależy od czasu pracy maszyn i urządzeń.

REKLAMA

Natomiast koszty stałe to te, które nie zmieniają się wraz ze zmianami rozmiarów produkcji i są ponoszone nawet wtedy, kiedy przedsiębiorstwo nic nie produkuje. Przykładem kosztu stałego jest amortyzacja linii produkcyjnej obliczana metodą liniową.

Warto zaznaczyć też, że większość kosztów pośrednich produkcji ma charakter kosztów mieszanych, gdyż zawierają w sobie zarówno element stałości jak i zmienności. Dlatego jednostka musi zastosować określoną metodę podziału kosztów pośrednich na stałe i zmienne (szczegółowo napiszę o tym innym razem).

Po co ten podział kosztów pośrednich? Otóż po to, że do kosztów wytworzenia produktów zaliczamy tylko uzasadnioną część kosztów pośrednich produkcji, zaś ta uzasadniona część obejmuje:

- zmienne pośrednie koszty produkcji oraz
- tę część stałych, pośrednich kosztów produkcji, które odpowiadają poziomowi tych kosztów przy normalnym wykorzystaniu zdolności produkcyjnych.

Co to znaczy normalne wykorzystanie zdolności produkcyjnych?

Zgodnie z uor za normalny poziom wykorzystania zdolności produkcyjnych uznaje się przeciętną, zgodną z oczekiwaniami w typowych warunkach, wielkość produkcji za daną liczbę okresów lub sezonów, przy uwzględnieniu planowych remontów.

Czyli przykładowo: jeżeli jednostka posiada możliwości i zasoby do wyprodukowania w m-cu 1000 sztuk produktów, a wytworzyła tylko 800 sztuk, to poziom wykorzystania normalnych zdolności produkcyjnych wynosi 80% i w takim procencie możemy zaliczyć stałe koszty pośrednie do kosztów wytworzenia produktów.

Do kosztów wytworzenia produktu nie zalicza się kosztów:

1) będących konsekwencją niewykorzystanych zdolności produkcyjnych i strat produkcyjnych;

2) ogólnego zarządu, które nie są związane z doprowadzaniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje na dzień wyceny;

3) magazynowania wyrobów gotowych i półproduktów, chyba że poniesienie tych kosztów jest niezbędne w procesie produkcji;

4) kosztów sprzedaży produktów.

Koszty te wpływają na wynik finansowy okresu sprawozdawczego, w którym zostały poniesione.

Jeżeli stosowany do rozliczeń kosztów pośrednich (wydziałowych) sposób ewidencji nie zapewnia bieżącej eliminacji kosztów stałych niewykorzystanych normalnych zdolności produkcyjnych, na skutek czego stan niesprzedanej produkcji gotowej i niezakończonej jest wyceniany po „zawyżonym” koszcie wytworzenia, to na dzień bilansowy może być konieczne doprowadzenie kosztu wytworzenia znajdujących się w zapasie produktów do przewidzianego ustawą poziomu.

Wiemy już co składa się na koszt wytworzenia produktów. Wiemy jakie koszty księgować na koncie 50 (produkcja podstawowa) a jakie na koncie 52 (koszty wydziałowe). Ale co dalej?

  • Jak przypisać koszty pośrednie do poszczególnych produktów?
  • Jak podzielić ogół kosztów produkcji na poszczególne wyroby gotowe i produkcję niezakończoną?
  • Jakie dodatkowe wymogi wyceny obowiązują na dzień bilansowy?
  • Jakie uproszczenia i kiedy możemy zastosować w tym zakresie?
  • Jak na bieżąco ( w trakcie roku) ustalić koszt wytworzenia produktów?
  • Jakie zasady bieżącej ewidencji powinniśmy stosować w zakresie produktów?

O tym w kolejnych artykułach.

Monika Zwolańska, dyplomowany księgowy, biegły rewident

Zapisz się na newsletter
Chcesz uniknąć błędów? Być na czasie z najnowszymi zmianami w podatkach? Zapisz się na nasz newsletter i otrzymuj rzetelne informacje prosto na swoją skrzynkę.
Zaznacz wymagane zgody
loading
Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich
Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj.
success

Potwierdź zapis

Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.

failure

Coś poszło nie tak

Źródło: INFOR

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:
Autopromocja

REKLAMA

QR Code

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

REKLAMA

Księgowość
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
Jak uzyskać dofinansowanie z urzędu pracy do zatrudnienia pracownika - zasady w 2025 roku

Zatrudnienie pracownika przeważnie wiążę się z dużymi kosztami. Trudno się dziwić, że przedsiębiorcy szukają oszczędności i szukają rozwiązań, aby móc zapłacić jak najmniej. Istnieją różne formy wsparcia przedsiębiorców, np. dofinansowanie na zatrudnienie pracownika z Urzędu Pracy. Jak wygląda proces ubiegania się o takie dofinansowanie? Poniżej opiszę kilka możliwych dofinansowań, o które może się starać przedsiębiorca.

KSeF już za rogiem. Tysiące firm nieprzygotowanych – cyfrowe wykluczenie może kosztować fortunę

Cyfrowy obowiązek, który może zaskoczyć wielu przedsiębiorców – od 2026 r. e-fakturowanie stanie się przymusem. Problem? Rząd uznał, że „wykluczenie cyfrowe” dotyczy wyłącznie najmniejszych firm. W praktyce zagrożeni są także starsi przedsiębiorcy, mikrofirmy bez dostępu do IT, a nawet ci, którzy nie mają stabilnego internetu. Brak przygotowania oznacza paraliż działalności, karne odsetki i utratę klientów. Czas ucieka – a system nie wybacza błędów.

ZUS: Przedsiębiorcy z niepełnosprawnościami z niższą roczną składką zdrowotną. Trzeba spełnić 4 warunki

Przedsiębiorcy, którzy mają orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności mogą korzystać z ulgi i obniżyć roczną składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Krzysztof Cieszyński, Regionalny Rzecznik Prasowy województwa pomorskiego wyjaśnia jakie warunki trzeba spełnić, by skorzystać z tej ulgi.

Prawa autorskie do treści biznesowych publikowanych w social mediach. Kiedy można legalnie wykorzystać zdjęcie lub wideo? Co każda firma wiedzieć powinna

W erze cyfrowej, gdzie granice między komunikacją osobistą a firmową coraz bardziej się zacierają, prawa autorskie w social mediach stają się kluczową kwestią dla każdego biznesu. Generowanie własności intelektualnej przestało być domeną wyłącznie branż kreatywnych — dziś dotyczy praktycznie każdej firmy, która promuje swoje produkty lub usługi w internecie.

REKLAMA

Zwierzęta w firmie a koszty uzyskania przychodu. Jak argumentować przed urzędem skarbowym? Interpretacje fiskusa: pies, akwarium i inne przypadki

Czy pies w firmie może być kosztem uzyskania przychodu? A akwarium – elementem budującym wizerunek? Coraz więcej przedsiębiorców zadaje sobie te pytania, zwłaszcza w czasach, gdy granica między przestrzenią zawodową a prywatną bywa płynna. Praktyka i interpretacje podatkowe pokazują, że... to zależy.

Będzie likwidacja JPK VAT? Prof. Modzelewski: nieoficjalnie mówi się o redukcji obowiązków

Od samego początku (można sprawdzić) byłem krytykiem wprowadzenia powszechnych „jotpeków”, czyli zmuszania ogółu podatników do systematycznego wysyłania urzędom skarbowym ich ewidencji podatkowych. Po co zaśmiecać archiwa tych organów bilionami zbędnych informacji, do których nigdy nie sięgnie i nie można ich racjonalnie zinterpretować?

Księgowi nie spodziewają się w najbliższej przyszłości wielkich rewolucji w wynagrodzeniu i systemie swojej pracy

Co księgowi naprawdę myślą o kondycji swojej branży? Ukazał się pierwszy w Polsce barometr nastrojów księgowych. Jak oceniają oni miniony rok, czego oczekują po 2025. Odpowiedzi badanych księgowych pokazują prawdziwy obraz branży.

Zasada wielokrotności opodatkowania wyrobów akcyzowych w przypadku wtórnego obowiązku podatkowego a zmiana podatkowego przeznaczenia wyrobu akcyzowego

Istotnym problemem prawnym i praktycznym jest możliwość wielokrotnego opodatkowania tego samego wyrobu akcyzowego na etapie wtórnego obowiązku podatkowego (zwanego również obowiązkiem podatkowym drugiego stopnia.) – pisze prof. dr hab. Witold Modzelewski.

REKLAMA

Ulga na ekspansje a koszty marketingowe – jak szeroki jest katalog wydatków?

Niedawna interpretacja podatkowa (sygn. 0111-KDIB2-1.4010.66.2025.2.ED) dla producenta opakowań z tworzyw sztucznych rozstrzyga tę kwestię, wskazując, które wydatki targowe i promocyjne podlegają odliczeniu, a które - mimo argumentacji podatnika - pozostają poza zakresem ulgi. Organ zastosował ścisłą wykładnię językową, potwierdzając kwalifikowalność jedynie części ponoszonych przez przedsiębiorców kosztów.

KSeF 2026: Pożegnanie z papierowymi fakturami. Jak przygotować się na rewolucję w rozliczeniach VAT i uniknąć kar i problemów z fiskusem [branża TSL]

Niecały rok dzieli podatników VAT (w tym branżę transportową) od księgowej rewolucji. Ministerstwo Finansów potwierdziło w komunikacie z kwietnia 2025 r., że początek 2026 roku to ostateczny termin wejścia w życie Krajowego Systemu e-Faktur dla większości przedsiębiorców. Oznacza to, że już niedługo sektor TSL, zdominowany przez rozliczenia papierowe, musi stać się cyfrowy. To wyzwanie zwłaszcza dla spedycji, które rozliczają się z wieloma podmiotami równocześnie. Jak przygotować się do wdrożenia KSeF, by uniknąć problemów i kar?

REKLAMA

OSZAR »